Cihan Fulser Yazar: 20 Şubat 1947 yılında kabul edilen ve Türkiye’nin ilk sendika yasası olan, ‘5018 sayılı İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendika Birlikleri Hakkında Kanun’ Türkiye’de fiili olarak örgütlenebilen çalışanlara yasal olarak sendika kurma hakkı tanımıştır.
Hadi gelin, Hepiniz için önemli olması gereken Sendika ve Sendikacılığın Tarihine uzanalım.
Sendika, Fransızcadan Türkçeye geçmiş olan (sendique) kelimesinden türetilmiştir. “hakkını koruyan kimse” anlamına gelmektedir.
1903’te İrlanda’nın Başkenti Dublin’de “Uluslararası İşçi Sendikaları Sekreterliği” kurulması kararının ardından,
1913’te “Uluslararası Sendikalar Federasyonu (IFTU) oluşturulmuştur.
1919’da Birleşmiş Milletler tarafından, “Uluslararası Çalışma Örgütü (International Labour Organization -ILO)” kurulmuştur.
Anadolu Coğrafyası ve biz Türkler çalışan hakkı ve kazancı olarak tarihte hep ilkleri gerçekleştirmiştir.
Loncalar ve Ahi Teşkilatları, sistemleri, kararları, uygulamaları çalışma hak ve hukuku açısından dünyaya taslak manada çok kıymetli metinler çıkarmışlardır.
O nedenle ülkemizde hak arayışına saygı, vicdani etik, toplumsal çözüm aramanın her zaman en üst düzeyde olmasının nedeni budur.
Tarihte ilk toplu iş sözleşmesi olarak adlandırılan Kütahya belgesi (13 Temmuz 1766) tarihlidir. Devletin sancak yetkilileri ile çini atölyesi ustalarının şikâyetleri üzerine düzenledikleri ücretlere ilişkin hükümlerin yer aldığı tutanaktır.
Kısaca bir nevi kararname belgesi demektir.
İşte bizim şanlı tarihimizin, en insancıl medeniyet olduğunun pek mühim ispatlarından biridir.
Yine bu toprakların havası mı? suyu mu? neyse, bir başka iddia ise;
Milattan Önce 241 yılında Pergamon (Bergama) Kralı ile askerleri arasında imzalandığı iddia edilir. Sürekli savaşlardan yorgun düşen askerler hak istemişler ve oturup kralla sözleşme imzalamışlar.
Osmanlı İmparatorluğu’nun İşçi örgütlenmelerine örnek olarak; İstanbul’da 1871’de işçilerle ilgili “Amelperver Cemiyeti”,
1895’te Tophane Fabrikası işçileri “Osmanlı Amele Cemiyeti” gösterilebilir.
17 Şubat 1923’te toplanan, 103. yılını kutladığımız, “İzmir İktisat Kongresi’nde” işçilerin bir araya gelmeleri yönünde adımlar atılmış, merkezî bir örgütün koruması gündeme gelmiştir.
Yani Kurtuluş mücadelesinden çıkmış olsa bile, Yeni Türkiye Cumhuriyetinin ilk icraatlarından biri çalışma esasları üzerine kafa yormalarıdır.
Türkiye, ILO’ya 1932’de üye olmuş, pek çok sözleşmesini onaylamış ve iç hukukuna aktarmıştır.
1945’te kurulan “Çalışma Bakanlığımız” ise, sendikalar ile ilgili tasarının hazırlanma çalışmalarına başlamıştır.
1946 yılında SSK (Sosyal Sigortalar Kurumu) kurulmuştur.
1954’te Emekli Sandığı,
1971’de Bağkur kurulmuş, hepsi;
16 Mayıs 2006 tarihinde kabul edilen 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ait SGK çatısı altında birleştirilmiştir.
Sendika Kanunlarının Ülkemizdeki tarihsel gelişimine bakacak olursak;
Türkiye’de işçiler 79 yıl önce sendika hakkını elde etti (20 Şubat 1947). 1947’de 5018 Sayılı İşçi ve İşveren Sendikaları ve Sendikal Birlikler Kanunu yürürlüğe girdi.
ILO’nun 98 sayılı “Teşkilatlanma ve Kolektif Müzakere Hakkı Prensiplerinin Uygulanmasına Müteallik Sözleşmesi”ni yani “Toplu Pazarlık ve Sözleşme Hakkı”nı Türkiye, 1951’de onaylamıştır.
Bu gelişmeyle işçiler, en önemli mücadele araçlarından birini resmi olarak elde etmiş oldu.
1961 Anayasası ise grev hakkına yer veren ilk anayasa oldu.
15 Temmuz 1963 tarihinde çıkarılan Sendikalar Kanunu’yla birlikte Türkiye’de işçilere ilk defa grev hakkı tanındı.
2010 yılında yapılan Anayasaya değişikliği ile Türkiye’de kamu görevlilerine de, toplu sözleşme hakkı verilmiştir.
Böylece ülke tarihinde ilk defa 2012 yılında kamu görevlileri mali ve sosyal haklarını müzakere etmeye başlamışlardır.
Çalışma …
[16:26, 20.02.2026] Cihan Fulser Yazar: İstediğiniz Fotoğrafları kullanın diye çokça gönderdim.
Makalemde biraz fazla uzun evet ama okuyanın hoşuna gidecektir.
Oruçlu kafayla kısaltmaya kıyamadım mazur görün.
Kolaylıklar dilerim.
Kardeşiniz, Cihan
